شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی از ابتدای فعالیت خود، با بهکارگیری نیروهای متخصص در زمینههای مختلف از جمله کشاورزی، صنعتی، مدیریتی و زیست محیطی، همواره مسائل زیست محیطی را مدنظر قرار داده است. یکی از مسائل مهم زیست محیطی در فعالیتهای شرکت، مدیریت زه آبها میباشد که از همان ابتدا از ریختن هرگونه زهآب به داخل رودخانهها خودداری کرده است و با صرف هزینههای زیاد، زهآبها را به تالابها منتقل کرد.
در این زمینه دکتر جعفر آلکثیر، معاون بهرهبرداری کشاورزی شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی ضمن گفتوگو با خبرنگار بازرگانی ایلنا به تکذیب شایعات در خصوص زهآب شرکت نیشکر پاسخ داده و به خدمات چند سال اخیر این شرکت به استان خوزستان پرداخته است. متن این گفتوگو را در زیر بخوانید.
لطفا بفرمائید عملکرد شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی چگونه بود؟
این شرکت از ابتدای فعالیت خود، با استخدام نیروهای متخصص در زمینههای مختلف از جمله کشاورزی، صنعتی، مدیریتی و همچنین زیست محیطی شروع به فعالیت کرد و همواره مسائل زیست محیطی را مدنظر قرار داده است. یکی از مسائل مهم زیست محیطی که در قالب فعالیت ما قرار گرفته است، بحث زهآبها میباشد که شرکت توسعه نیشکر از همان ابتدا از ریختن هرگونه زهآب به داخل رودخانهها خودداری کرد.
زهآب کشاورزی در واقع آبی است که بعد از آبیاری مزارع وارد زمین میشود و پس از نفوذ، توسط سیستم زهکشی که لولههای زیرزمینی دارد، وارد کانالهای خاکی تحت عنوان زهکش یا لولههای جمعکننده زیرزمینی بنام کلکتور میشود. معمولاً در تمامی بخشهای کشاورزی کشور، از جمله خوزستان، زهآبها وارد رودخانهها میشوند. اما شرکت توسعه نیشکر در این زمینه اقدام بسیار مهمی برای حفاظت از کیفیت آب رودخانهها انجام داده است.
این شرکت با صرف هزینههای زیاد، ایستگاههای پمپاژی در انتهای خطوط زهکشی طراحی کرده است و این زهآبها را به تالابها منتقل کردهایم. به عنوان مثال، تالاب شادگان در زمانی که بیشتر از یک متر مکعب در ثانیه، آب از رودخانه جراحی دریافت نمیکرد؛ با این اقدام شرکت توسعه نیشکر، تالاب نجات یافت. در غیر این صورت، ۴۰۰ هزار هکتار از زمینهای تالاب از بین میرفت.
مابقی زهآبها را نیز به همین شکل به تالابها و مناطق دیگر منتقل کردهایم. این اقدام نشاندهنده تعهد شرکت به حفاظت از محیط زیست است. در هیچ فعالیت کشاورزی معمولاً چنین اقداماتی انجام نمیشود؛ زیرا هزینهبر است. اما ما با اطمینان از اهمیت این موضوع، این کار را انجام دادهایم.
فراموش نکنیم تمام طرح توسعه نیشکر به تنهایی یک پروژه زیست محیطی محسوب میشود. تصور کنید که یکصد هزار هکتار از این زمینها قبلاً عمدتاً شورهزار بودند و به عنوان منبع ریزگرد، شهرها را تهدید میکردند. وقتی این زمینها تبدیل به فضای سبز شدند، خود این اقدام بهعنوان یک فعالیت زیست محیطی مهم شناخته میشود.
با این وصف به نظر میرسد که سوزاندن نیها به میزان ۶۰ درصدی همچنان ادامه دارد. در حال حاضر، صحبتهایی میشود که این فرآیند باعث آزار مردم شده است و ادعا میشود که زمینهای زراعی و رودخانهها نیز شور شدهاند. روستاهای پایین دست از این مسئله شکایت دارند. در صورتی که شما بیان میکنید که هیچ آلایندگی وجود ندارد.
در ارتباط با برداشت سبز و عدم آتش زدن مزارع، در ابتدا باید ببینیم از کجا به کجا رسیدهایم و چه تغییری ایجاد شده است. برای شروع کار که در اواخر سال ۱۳۳۰ کشت نیشکر در استان خوزستان طراحی شد و عمدتاً آمریکاییها به عنوان “مشاور، پیمانکار و حتی بهرهبردار” در کشت و صنعت هفت تپه حضور داشتند، سیستم کشت نیشکر به صورتی طراحی شده بود که نیشکر در جویهای عمیق به عمق حدود ۴۵ سانتیمتر کشت میشد. استدلال آنها این بود که زمین خوزستان شور است پس برای فرار از این شوری نیشکر باید داخل جوی کشت شود، به دلیل آنکه نمک به بالا میآید و روی پشته قرار میگیرد. معمولاً تبخیر هم صورت میگیرد پس نمک در آنجا باقی میماند و ایجاد مشکل میکند. لذا در آن زمان کارشناسان اعلام کردند که نمیشود نیشکر را روی پشته کشت کرد و باید داخل جوی کشت شود.
وقتی نیشکر داخل جوی کشت شود، دستگاه برداشت نیشکر نمیتواند بهدرستی عمل کند. در این شرایط ۴۵ سانتیمتر از نیشکر که بهترین کیفیت را هم دارد، باید روی زمین بماند و لذا بایستی به صورت دستی برداشت شود. وقتی به صورت دستی برداشت میشود، امکان برداشت سبز نیست و باید ۱۰۰% به صورت سوخته برداشت گردد.
شرکت توسعه نیشکر از ابتدای فعالیت خود به منظور رعایت مسائل زیست محیطی طرحهای تحقیقاتی بسیار زیادی انجام داد و طی این تحقیقات سیستم کشت را از داخل جوی به روی پشته منتقل کرد که این خود قدم اول برای برداشت سبز بود. ما در این مدت توانستیم این کار اصلی و مهم را انجام دهیم. به همین جهت حدود ۴۵ درصد برداشت ما به صورت سبز صورت میگیرد. همچنین طرحهایی داریم که انشاءالله به سمت برداشت سبز صد در صدی پیش برویم.