به قلم: هومان یوسفی
فقر، تهیدستی یا تنگدستی در مفهوم علمی به وضعیت نداشتن ثروت و درآمد مناسب برای رفع نیازهای اساسی اطلاق میشود. ایلان ماسک، استیو جابز، بیل گیتس و….موفقیت خود را مرهون توانایی و تلاش خود هستند. این گزاره ای است که نزد عوام کراراً و مراراً گفته و شنیده میشود. درستی یا نادرستی این گزاره مقصود این یادداشت نیست لیکن در این مختصر نوشتار، برآنیم تا با عدله و تحقیقات علمی نشان دهیم فقر، ویروسی خانوادگی و نسل گراست و از پدر به فرزند به ارث میرسد.
ملاصدرا فیلسوف و اندیشمند بزرگ ایرانی، برهانی اقامه کرده که به برهان امکان فقری مشهور است. در یک گزاره از این برهان آمده «هر موجود فقیری، چیزی جز فقر ندارد که بخواهد به دیگری بدهد» این برهان، برهان اصالت وجود است و در خصوص فقر اقتصادی اقامه نشده است اما تعمیم و تسری این جمله به فقر مادی هم ممکن است. بر هر کس واضح و مبرهن است که شروع یک کسب و کار ولو کوچک نیازمند سرمایه مشخصی است و از نظر نگارنده جمله مشهور از صفر شروع کردن معنا و مفهوم علمی ندارد.لذا سرمایه گذاری و ثروت اندوزی نیازمند سرمایه است ولو اندک.
تحقیقات پنج ساله دنیل لاریسن و سم فریدمن دو جامعه شناس برجسته، بر روی کارگران کشور انگلستان داده های جالب و کابردی در تایید اینکه موفقیت لزوما ارتباطی باشایستگی ندارد بدست می دهد. نتایج بدست آمده در تحقیق لاریسن و همکارش نشان داد فرزندان خانواده طبقه کارگر به احتمال کمتری نسبت به فرزندان خانواده های ثروتمند امکان دارد شغل ممتاز پیدا کنند.
همچنین دیگر نتیجه حاصل شده از تحقیق مذکور نشان داد درآمد فرزندان خانواده کارگر و فقیرتر به طور میانگین ۱۶ درصد از فرزندان خانواده های ثروتمند کمتر است. لاریسن وفریدمن در این تحقیق عمیق تر شده اما داده های آماری آنها نتایج بیشتر بدست نداد.
نتایج بدست آمده در تحقیق لاریسن و فریدمن کتاب «سقف طبقاتی، چرا ممتاز بودن می ارزد» است. مولفان در این کتاب مجموعه ای ساز و کارهای پنهان را بر میشمارند: آیین نامه های نانوشته، رفتارهای شغلی، نظام ها و هنجارهایی غیر رسمی که به نفع بهره مندان و متمکنان و بر علیه طبقه کارگر است.
روالیون و لانجائو در مطالعه خود با موضوع تاثیر اندازه خانوار بر وضعیت فقر در فاصله سالهای ۱۹۹۱تا ۱۹۹۶ بر روی ۴۹۹۴ خانوار پاکستانی بر گستردگی بعد خانوار به عنوان عامل فقر تاکید کردند.(حسن زاده، علی. ۱۳۷۹).
اگر چه تحقیقات اندکی در این مورد انجام شده و اما همین اندک مطالعات بر بعد خانواده در عاملیت تعمیق فقر تاکید دارد. تحقیق قابل اعتمادی در این حوزه در کشور ایران انجام نشده اما با توجه به یافته های محققان در دیگر کشورها مخصوصا تحقیق لاریسن و فریدمن بدیهی است مطالعات آنان با توجه به شکاف عمیق طبقاتی و سازوکارهای خودی و ناخودی و پدیده موسوم به ژن برتر که علنا از زبان طبقه مرفه تکرار میشود نه تنها قابلیت تعمیم دارد بلکه از منظر نگارنده در صورت انجام مطالعه مشابه، فرضیات مذکور با درصد بیشتری تایید میشوند.
سخن آخر اینکه فقر یک دور باطل است که نسل به نسل برقرار است و دشوار به نظر میرسد فردی از خانواده فقیر بتواند خود را از این دور باطل خارج کند اگر چه غیر ممکن نیست. جان کلام اینکه فقیر، فقیر است چون فقیر است.
چاپ این صفحه
